Aktualności - Żłobek 19 | Żłobek nr 19

O integracji sensorycznej słów kilka…

Termin integracja sensoryczna, określa procesy percepcji zmysłowej wrażeń docierających do naszego ciała i zintegrowanych w układzie nerwowym tak, by mogły być użyte do powstania odpowiednich reakcji. Zrozumienie integracji sensorycznej jest równoznaczne ze zrozumieniem tego jak funkcjonuje mózg i cały układ nerwowy. Istota integracji opiera się na czynnościowej współpracy wszystkich zmysłów. Rozwijamy się i uczymy poprzez bodźce, które docierają do naszego ciała poprzez narządy zmysłów, czyli za pomocą wzroku, słuchu, dotyku i propriocepcji (czucia głębokiego), węchu i „zmysłu równowagi”/tzw. systemu przedsionkowego/. Tylko wtedy, gdy informacje płyną do mózgu w sposób prawidłowo zorganizowany, rozwój dziecka przebiega bez zakłóceń. Dziecko musi wykorzystywać doświadczenia tak, by mogło właściwie odpowiedzieć na życiowe wymagania płynące z otoczenia. Nazywamy to reakcją adaptacyjną –celowym ukierunkowaniem na określony cel działaniem lub reakcją na bodziec zmysłowy. Zanim dziecko zacznie przejawiać reakcje adaptacyjne, jego układ nerwowy musi nauczyć się „rozumieć i organizować” wrażenia zarówno na poziomie odruchowym /podświadomym/, jak i wyższym „korowym” / świadomym/. Możemy reagować adekwatnie jedynie wtedy, gdy mózg wie i rozumie co się wydarzyło.

Objawy zaburzeń integracji sensorycznej pojawiają się najczęściej już w okresie niemowlęcym. Płaczem i niepokojem dzieci próbują manifestować, że niektóre wrażenia płynące do ich zmysłów czują zbyt mocno, lub wręcz przeciwnie… że z powodu podwyższonego progu pobudzenia potrzebują więcej wrażeń płynących na przykład z ruchu czy dotyku. Z uwagi na plastyczność układu nerwowego nigdy nie jest za późno na podjęcie terapii metodą integracji sensorycznej. Zrozumienie sygnałów wysyłanych przez niemowlę sprawi przede wszystkim, że stanie się ono bardziej spokojne, może zapobiec wtórnym problemom wynikającym z deprywacji zmysłowej a przynajmniej je zminimalizuje.

Wybrane zachowania mogące wskazywać na zaburzenia integracji sensorycznej u niemowląt i małych dzieci (do 3 lat) :

  • Ma trudności z jedzeniem (trudności ze ssaniem, gryzieniem, preferowanie ograniczonych typów pokarmów);
  • Nie chce „ssać piersi” a jeżeli już to robi odrywa się od piersi lub ssie tylko na początku, kiedy pokarm leci szybko;
  • Częsty odruch wymiotny na konsystencję pokarmu lub jego zapach;
  • Nie akceptuje grudek w pokarmie, niechętnie rozszerza jadłospis;
  • Jest zbyt rozproszone żeby usiedzieć przy jedzeniu;
  • Ma trudności ze spaniem (trudności w zasypianiu, częste wybudzenia w nocy i kłopoty z ponownym zaśnięciem);
  • Budzi się w nocy 3 razy lub więcej i nie może ponownie zasnąć;
  • Wymaga bardzo dużej pomocy przy zaśnięciu np. bujanie, długie chodzenie i głaskanie, jazda samochodem i inne;
  • Płytki, bardzo krótki sen;
  • Nie toleruje bujania;
  • Zasypia na rękach, a odkładane do łóżeczka budzi się lub płacze;
  • Dziecko jest bardzo poirytowane przy zmianie ubrania, wydaje się mu być niewygodnie w określonych typach ubrań;
  • Nie lubi być dotykane, przytulane, odpycha się i pręży od osoby, która go trzyma w ramionach;
  • Płacze przy ubieraniu (zwłaszcza nakrycia głowy);
  • Nie znosi siedzenia w foteliku samochodowym;
  • Jest nadmiernie aktywne, wciąż w ruchu lub też jest letargiczne, ospałe
  • Występują opóźnienia w rozwoju psychoruchowym: dziecko późno siada, późno raczkuje (lub pomija ten etap), późno stawia pierwsze kroki, późno wypowiada pierwsze słowa lub wypowiada całe zdania pomijając okres gaworzenia, wokalizacji;
  • Unika manipulacji zabawkami/przedmiotami zwłaszcza tymi, które wymagają zręczności;
  • Mało wyraźna reakcja na ból, opóźniona reakcja na ból;
  • Nie umie się samo uspokoić np. poprzez ssanie smoczka, patrzenie na zabawkę, słuchanie głosu opiekuna;
  • Jest często rozdrażnione, zdenerwowane;
  • Nie potrafi poczekać na jedzenie lub zabawkę bez płaczu lub pojękiwania;
  • Ma ataki złości (silne i częste);
  • Bardzo nie lubi mycia twarzy lub głowy, obcinania paznokci, smarowania kremem;
  • Protestuje na ułożenie w różnych pozycjach, takich jak leżenie na brzuchu lub plecach;
  • Pręży się i wygina w łuk;
  • Ma słabą równowagę: potyka się i upada częściej niż rówieśnicy, prawie zawsze ma jakiś siniak czy zadrapanie;
  • Dłonie ma zaciśnięte w pięści;
  • Nie bierze zabawek w ręce;
  • Rozpraszają go dźwięki, na które przeciętny człowiek nie zwraca uwagi;
  • Boi się dźwięków takich jak odkurzać, dzwonek, szczekanie psa, grających zabawek;
  • Unika kontaktu wzrokowego (odwraca się od ludzkiej twarzy, woli przedmioty, zabawki);
  • Nie inicjuje interakcji z opiekunami;
  • Opiekunowie mają trudności ze zrozumieniem sygnałów dziecka lub emocji;
  • Potrzebuje całkowitej kontroli nad otoczeniem („rządzi”);
  • Staje się rozdrażnione w miejscach zatłoczonych;
  • W nowym miejscu czuje się zagubione, potrzebuje sporo czasu by zdobyć orientację w otoczeniu;

Nieprawidłowa integracja sensoryczna przejawia się tzw. dysfunkcjami, czyli zaburzeniami. Pojawiają się one, gdy układ nerwowy niewłaściwie organizuje bodźce zmysłowe. Dysfunkcje nie są związane z uszkodzeniem narządów zmysłów, np. z niedosłuchem czy krótkowzrocznością. Oczywiście, jeśli istnieją obawy dotyczące sprawności poszczególnych analizatorów, niezbędna jest konsultacja lekarska. Dysfunkcje integracji sensorycznej dotyczą nieprawidłowości w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych w obrębie następujących systemów: czuciowego (dotykowego i proprioceptywnego), przedsionkowego, słuchowego, wzrokowego, węchowego i smakowego.

Objawy dysfunkcji integracji sensorycznej najczęściej manifestują się:

  1. Nadmierną wrażliwością na bodźce dotykowe, wzrokowe, słuchowe oraz ruch. Nadwrażliwość może się objawiać takimi zaburzeniami zachowania jak: rozdrażnienie, wycofywanie się w wyniku dotknięcia, unikanie określonych rodzajów ubrań lub jedzenia, rozpraszalność lub lęk podczas zwykłych zabaw ruchowych np. na placu zabaw.
  2. Zbyt małą wrażliwością na bodźce. Dziecko z obniżoną wrażliwością na bodźce może poszukiwać intensywnych wrażeń sensorycznych takich jak celowe uderzanie ciałem o przedmioty lub intensywne kręcenie się wokół własnej osi. Dziecko może ignorować ból czy być nieświadome zmian pozycji ciała.
  3. Zbyt wysokim lub niskim poziomem aktywności ruchowej. Dziecko może być ciągle w ruchu lub wolno się uaktywniać i męczyć się szybko.
  4. Niewłaściwym poziomem uwagi. Dziecko może mieć trudności z koncentracją, może być impulsywne.
  5. Problemami z koordynacją ruchową. Problemy te mogą dotyczyć umiejętności z zakresu dużej motoryki (czyli podstawowe sprawności ruchowe np. chodzenie, bieganie, gry i zabawy ruchowe – rzucanie i łapanie piłki) lub małej motoryki (czyli trudności z czynnościami precyzyjnymi np. rysowanie, pisanie). Niektóre dzieci będą miały słabą równowagę, inne natomiast będą miały olbrzymie trudności z nauczeniem się nowej czynności wymagającej koordynacji ruchowej.
  6. Opóźnieniami w rozwoju mowy, w rozwoju ruchowym oraz trudności w nauce. Objawy te mogą być widoczne w wieku przedszkolnym razem z innymi objawami dysfunkcji integracji sensorycznej. U niektórych dzieci w wieku szkolnym mogą występować problemy w nauce mimo normalnego poziomu inteligencji.
  7. Słabą organizacją zachowania. Dziecko może być impulsywne lub może łatwo się rozpraszać i okazywać brak planowania przed wykonaniem jakiegoś zadania. Niektóre dzieci mogą mieć problemy z przystosowaniem się do nowej sytuacji. Inne mogą reagować agresywnie, wycofywać się lub być sfrustrowane kiedy poniosą porażkę.
  8. Niskim poczuciem własnej wartości. Czasami dziecko, które ma wspomniane problemy nie czuje się dobrze. Mądre dziecko z tymi problemami może wiedzieć, że niektóre rzeczy jest mu trudniej wykonać niż innym dzieciom, ale może nie wiedzieć dlaczego. Takie dziecko może być odbierane jako leniwe, znudzone, bez motywacji. Niektóre dzieci same znajdują sposoby na uniknięcie trudnych i krępujących/kłopotliwych zadań. W takiej sytuacji dziecko może być odbierane jako uparte i sprawiające kłopoty. Nie znając przyczyny takiego zachowania rodzice i dzieci mogą się obwiniać. Sytuacja taka sprzyja rozwojowi napięcia w rodzinie, niskiemu poczuciu wartości oraz poczuciu bezsilności.

Dysfunkcje te mogą być rozpoznawane u dzieci w normie intelektualnej z trudnościami w uczeniu się, z niepełnosprawnością intelektualną, ruchową, autyzmem, nadpobudliwością psychoruchową, mózgowym porażeniem. Ich nasilenie jest różne, od lekkiego do znacznego.
Dysfunkcje integracji sensorycznej wpływają na uczenie się, zachowanie i rozwój społeczno-emocjonalny dziecka.

Przewiń do góry
Przejdź do treści